GIÁO PHẬN QUI NHƠN

Những di sản ngoài vùng xếp hạng

với những nhà thờ được xác định thật sự có giá lịch sử-văn hóa thì chính quyền địa phương nên cấp một khu đất để xây mới khi có nhu cầu mở rộng phục vụ giáo xứ, trong khi vẫn bảo tồn công trình cũ như một địa điểm bảo tàng, tham quan.” Còn trong trường hợp việc dỡ bỏ để xây mới là bất khả kháng, theo ông Huy, nhất thiết phải tư liệu hóa di tích

 

Hội đồng Giám mục Việt Nam sẽ họp Hội nghị thường niên tại Nha Trang

Như đã ấn định tại Đại hội lần thứ XIII, Hội nghị thường niên kỳ I/2017 của Hội đồng Giám mục Việt Nam sẽ được tổ chức tại Toà Giám mục Nha Trang từ ngày 24 đến 28 tháng Tư 2017

 

Con đường dẫn tới màu xanh

Và như thế, trong Hội Thánh hôm nay, trong giáo phận hôm nay, vẫn còn những con đường dẫn đến màu xanh hy vọng, như con đường dẫn về giáo họ Nghĩa Điền, dẫn về vùng thung lũng với bạt ngàn rừng keo xanh rợp.

 

Niềm vui phục sinh đến với các em giáo xứ Ghềnh Ráng

Chúa Nhật ngày 16/04/2017 là ngày đại lễ mừng Chúa Sống Lại. Được sự khích lệ của Cha sở Phêrô, Giáo lý viên Giáo xứ Ghềnh Ráng cùng với quí Sơ MTG Qui Nhơn đang giúp xứ đã tổ chức một buổi sinh hoạt cho các em học viên giáo lý từ lớp đồng cỏ non đến lớp vào đời.

 

Chúa Nhật 2 Phục Sinh

Con đường của lòng tin là con đường của lòng mến. “Ai xót thương người, sẽ được Thiên Chúa xót thương” (Mt 5,7). Những ai luôn tin vào sự hiện diện của Chúa Giêsu phục sinh đều luôn sống tích cực và khám phá ra điều kỳ diệu trong những cái tầm thường để có khả năng chứng mình về tình yêu và lòng thương xót của Chúa.

 

Giải Viết Văn Đường Trường 2017 - Bản tin 09

Đến 00g00, thời khắc đầu ngày Chúa nhật Phục Sinh 16-4-2017, cuộc thi Giải Viết Văn Đường Trường lần V nhận được bài dự thi cuối cùng, được gửi đi vào lúc 23g53. Khóa sổ, tổng cộng có 175 bài dự thi, vượt hẳn số lượng các năm trước (năm 2015 và 2016 đều chỉ có 143 bài). Phân tích sơ khởi cho thấy lượng bài này là của 95 tác giả, đến từ 20 giáo phận. Đây là niềm vui khởi đầu cho cuộc thi năm nay, và cũng thật trùng hợp, nó được hòa vào niềm vui mừng Chúa Phục Sinh trong ánh sáng khải hoàn đầy hy vọng.

 

Tuần Thánh tại giáo xứ Đa Lộc

Cùng với giáo hội khắp hoàn cầu 5 giờ 30 sáng ngày 9/4/2017, tại nhà thờ Đa Lộc, cha Gioan Baotixita Võ Tá Chân, quản xứ Đa Lộc đã cử hành nghi thức kiệu lá, khai mạc Tuần Thánh tưởng niệm cuộc khổ nạn của Chúa Giêsu.

 

Các nhà thờ trong Giáo phận Qui Nhơn

Giáo phận Qui nhơn có tất cả 7 Giáo hạt: Quảng Ngãi, Bồng Sơn, Kim Châu, Gò Thị, Qui Nhơn, Mằng Lăng, Tuy Hòa. 60 nhà thờ giáo xứ, giáo họ biệt lập (Lm. Giuse Võ Tuấn tổng hợp)

 

Những cuộc hẹn làm nên lịch sử

Hy vọng cứ mỗi mùa Phục Sinh, nhiều người Kitô hữu sẽ có được những cuộc hẹn thân tình với Đức Kitô để từ đó, thế giới sẽ lui dần bóng tối, niềm tin yêu sẽ thắp sáng lên trên mọi nẻo đường, như ánh lửa nến Phục Sinh bừng lên trong đêm Vọng Phục Sinh sẽ còn cháy mãi ! (Lm. Giuse Trương Đình Hiền)

 

Đêm Vọng Phục Sinh tại Giáo xứ Chính Tòa

Vào lúc 19 giờ 30, ngày 15.05.2017, Đức Giám Mục Matthêô đã chủ sự Đêm Canh Thức Vọng Phục Sinh tại đài Thánh Giuse Giáo xứ Chính Tòa, có đông bà con giáo dân tham dự.

 

Bài giảng của Đức Thánh Cha Phanxicô trong Thánh lễ Tiệc ly của Chúa

Chúa Giêsu đã ăn bữa tối cùng với các môn đệ trong Bữa Tiệc Ly và, Phúc Âm nói, Người biết giờ của Người đã đến, giờ phải bỏ thế gian này mà về với Chúa Cha. Người biết rằng Người sẽ bị phản bội và sẽ bị Giuđa giao nộp vào ngay đêm ấy. “Người đã yêu thương những kẻ thuộc về mình, những kẻ còn ở trong thế gian, và Người yêu họ đến cùng”.

 

Đêm vọng Phục sinh tại giáo xứ Tuy Hòa - 2017

Khi màn đêm buông xuống cũng là thời điểm thích hợp để cộng đoàn giáo xứ Tuy Hòa cử hành Canh Thức Vượt Qua kính nhớ việc Chúa Giêsu đã chiến thắng sự chết và đem đến sự sống vinh quang. Và đêm nay cũng gọi là đêm Vọng Phục sinh, đêm chờ Chúa sống lại.

 

Maria Mađalêna, bà là ai?

Điều Tân Ước nói về bà thật ít oi và gây thất vọng, đơn giản chỉ gọi bà là Maria Mađalêna hay Maria thành Magđala, nhưng có một chi tiết nhỏ thật có ý nghĩa và thách đố. Cả bốn Tin Mừng đều khẳng định bà là môn đệ gương mẫu cho mọi thời đại.

 

Thứ Sáu Tuần Thánh tại giáo xứ Tuy Hòa

Để đáp trả tình yêu của Chúa, đêm nay cộng đoàn giáo xứ cùng đồng hành với Chúa, muốn được ở lại với Chúa, muốn được quì bên Chúa, để cùng sống với Chúa những giây phút cuói cùng trong vườn cây Dầu qua việc kiệu Mình Thánh Chúa vào nhà Tạm.

 

Tưởng niệm cuộc thương khó của Chúa Giêsu tại nhà thờ Chính Tòa

Hôm nay Thứ 6 Tuần Thánh, Đức Cha Matthêô chủ sự nghi thức Tưởng Niệm Cuộc Thương Khó Chúa Giêsu.

 

Ta mong mãi buổi hừng đông hôm ấy

Đấng chiến thắng bóng đêm, Và đánh bại tử thần vừa chỗi dậy ! Vâng, chỉ có Ngài… Nên ta mong mãi buổi hừng đông hôm ấy ! (Sơn Ca Linh )

 

Nước mặn – trường dạy quốc ngữ đầu tiên Của các giáo sĩ giáo phương tây

Đăng lúc: Thứ hai - 10/04/2017 10:24 - Người đăng bài viết: GPWN
NƯỚC MẶN – TRƯỜNG DẠY QUỐC NGỮ ĐẦU TIÊN
CỦA CÁC GIÁO SĨ GIÁO PHƯƠNG TÂY

                                                                                
 
Năm 1618, dòng Tên lập giáo đoàn tại Nước Mặn (Qui Nhơn) và Nước Mặn là cư sở truyền giáo tiên khởi do các Linh mục Buzomi, Pina, Borri đảm nhiệm. Tại đây, Cha Bề trên Buzomi và hai Linh mục của giáo đoàn ông là Pina và Borri là những giáo sĩ dòng Tên quốc tịch Ý và Bồ Đào Nha đi tiên phong trong việc sáng tạo ra chữ Quốc ngữ. Nước Mặn cũng chính là trường dạy Quốc ngữ đầu tiên của các giáo sĩ phương Tây.         
 
Nước Mặn – nơi khởi đầu sáng tạo chữ quốc ngữ 
Năm 1617, linh mục Francesco Buzomi (đến Cửa Hàn 1615) bị chúa Nguyễn trục xuất và đang bệnh nặng tại Quảng Nam, được quan trấn phủ Qui Nhơn – Trần Đức Hòa, đưa về Qui Nhơn chữa bệnh. Đầu năm 1618, Trần Đức Hòa cùng linh mục Francesco Buzomi ra Hội An đón linh mục Francisco de Pina (đến Hội An 1617), linh mục Christoforo Borri (đến Cửa Hàn 1618) và tu huynh Diaz về Qui Nhơn. Tháng 7 năm 1618, Cư sở truyền giáo Nước Mặn được thành lập, là Cư sở đầu tiên của các giáo sĩ dòng Tên tại Đại Việt, linh mục Buzomi là Bề trên. Daniello Bartoli (1608-1685) - Nhà sử học dòng Tên chép: “Linh mục Buzomi đã cố gắng nghiên cứu học hỏi, biên soạn ngữ vựng và văn phạm tiếng Đàng Trong ….. vào năm 1623, cha Pina và cha Buzomi là những thừa sai nắm bắt được ngôn ngữ thông dụng của Đàng Trong”.[1]

Căn cứ vào các nguồn sử liệu, các nhà nghiên cứu công nhận có một cuốn sách bổn (kinh và giáo lý) được soạn rất sớm để phục vụ cho công cuộc truyền giáo, cuốn sách được viết bằng chữ Nôm, ở dạng chép tay và được những người công giáo Việt Nam sử dụng, còn đối với các giáo sĩ dòng Tên thì họ dùng bản phiên âm chữ La tinh (tức là như kiểu chữ Quốc ngữ). Cuốn sách này hiện nay vẫn chưa được tìm thấy.

Linh mục Roland Jacques căn cứ vào bản báo cáo được ký tên Francisco Eugenio, tu sĩ dòng Tên người Ý ở Macao, cung cấp những thông tin từ một tài liệu sao chép tay với tựa đề "Annua del Collegio di Macao del 1618 [Niêm Giám Học Viện Macao năm 1618]", xác định quyển sách giáo lý nầy được làm tại Nước Mặn vào năm 1618 với sự cộng tác của một thanh niên Việt Nam, dưới sự giám sát của linh mục Bề trên Buzomi.

Bản phúc trình chính thức của cư sở truyền giáo ghi: “Người ấy [một nhân sĩ thân quen với đoàn truyền giáo] có một người con trai  mười sáu tuổi, là thanh niên lanh lợi và thông minh nhất trong vùng; anh này lại viết chữ Hán rất đẹp, được dân chúng hâm mộ vô cùng …Anh tên thánh rửa tội là Phê-rô, nhờ có tài hay chữ nên giúp linh mục rất nhiều trong việc dịch kinh Pater noster, Ave Maria, Credo và Mười Điều Răn ra tiếng địa phương, các kinh mà kitô hữu đã thuộc lòng…Các Kitô hữu chép lại tất cả những điều ấy…" .[2]

Như vậy, năm 1618 khởi đầu sáng tạo chữ quốc ngữ tại Nước Mặn là sáng kiến của các thừa sai dòng Tên phát xuất từ nhu cầu truyền giáo cho người Việt. Công cuộc khởi đầu ấy được đóng góp từ công sức của nhiều người, trong đó thành phần chủ chốt đầu tiên là một số thừa sai dòng Tên tham gia công việc truyền giáo tại Việt Nam ở giai đoạn 1615-1626. Ngoài ra, phải kể đến sự tham gia và đóng góp của những người Việt Nam mà tiêu biểu là quan trấn Qui Nhơn – Trần Đức Hòa và những người Việt ở vùng Nước Mặn lúc bấy giờ.
 
Những học trò đầu tiên của “Trường Quốc ngữ Nước mặn”
           Cuối năm 1619, Pina về Hội An. Đến năm 1622, sau khi gọi Linh mục Borri về Macao, Bề trên đưa ba linh mục: Emmanuel Fernández, Emmanuel Borges (Bồ), Giovani Leira (Ý) và thầy Romano Niti (Nhật) vào Đàng Trong. Fernández thay Marquez ở Hải Phố (Hội An), Marquez đi giúp Pina ở Dinh Chiêm (dinh Quảng Nam), hai linh mục: Borges và Leira vào Nước Mặn học tiếng Việt và tập sự với linh mục Buzomi.[3] Năm 1624, có bốn linh mục đến Đàng Trong, linh mục Gaspar Luis (Bồ) cùng linh mục Girolamo Majorica (Ý) vào Nước Mặn học tiếng Việt từ Linh mục Buzomi, Alexandre de Rohdes và Antonio de Fontes đến Dinh Chiêm học tiếng Việt với Pina. [4]

Như vậy, Alexandre de Rohdes – người có công lớn, tập hợp xuất bản  những quyển sách Quốc ngữ đầu tiên tại Roma (1651) cùng Antonio de Fontes, là học trò học chữ Quốc ngữ của Pina tại Dinh Chiêm (Quảng Nam) năm 1624, thuộc thế hệ giáo sĩ thứ 3 đến Đàng Trong. Thế hệ giáo sĩ thứ 2 đến Đàng Trong: Borges và Leira vào Nước Mặn học tiếng Việt và tập sự với linh mục Buzomi.

           Những tài liệu hiện biết có một số chữ Quốc ngữ thời kỳ phôi thai đó là các bản tường trình của: João Rodrigues Giram (1620), João Roiz (1621), Gaspar Luis (1621), Christoforo Borri (1618-1622), Francisco de Pina  (1623), Alexandre de Rohdes (1625), Gaspar Luis (1626), Francesco Buzomi (1626), Antonio de Fontes (1626).
Trong 8 nhà truyền giáo tiên phong trên, có đến 4 vị sống, hoạt động truyền giáo tại Nước Mặn: Buzomi, Borri, Pina, Luis. Một số chữ Quốc ngữ thời kỳ phôi thai như: Ondelim “ông đề lĩnh”, Unsai “ông sãi”, Ungue “ông nghè”, Cacham/Cacciam “Kẻ Chàm”, con gnoo “con nhỏ”,  doij “đói”,  Nuoecman/Nuocmon/Nuocman “Nước Mặn”, omgne “ông nghè”, Chiuua “Chúa”, Chiampa “Champa”, ciam “chẳng”, da an het “đã ăn hết”, scin mocaij “xin một cái”, Dàdèn, Lùt, Dàdèn, Lùt “Đã đến lụt, Đã đến lụt”, chìa “trà”, Quignin “Qui Nhơn”, “Con gnoo muon bau tlom laom Hoalaom chiam ? “Con nhỏ muốn vào trong lòng Hoa Lang chăng?”, “Muon bau dau christiam chiam ? “Muốn vào đạo christiam chăng?”, Xán tí “Thượng đế”, Thiên chũ “Thiên Chúa”, Ngaoc huan “Ngọc Hoàng”... Christophoro Borri là người đã sử dụng số lượng chữ Quốc ngữ nhiều nhất so với các tác giả khác cùng thời (94 chữ).

          Riêng linh mục Girolamo Majorica, học trò của Buzomi tại Nước Mặn (1624), ông đã viết 45 tác phẩm lớn nhỏ bằng chữ Nôm, nổi tiếng nhất là cuốn Các Thánh truyện (1646). Hiện nay, Thư viện Quốc gia Paris lưu trữ 15 cuốn với 4.200 trang. Mỗi trang có từ 9 đến 12 dòng, mỗi dòng có từ 30 đến 34 chữ Nôm, tổng cộng có 1.400.000 chữ.[5]

          Các thế hệ giáo sĩ dòng Tên quốc tịch Ý và Bồ Đào Nha đi tiên phong trong việc sáng tạo ra chữ Quốc ngữ, thời gian đầu đến Đại Việt (Đàng Trong) sống, hoạt động truyền giáo và học tập, nghiên cứu, phiên âm chữ Quốc ngữ tại cư sở tiên khởi Nước Mặn. Như vậy, Nước Mặn vừa là nơi phôi thai chữ Quốc ngữ vừa là Trường dạy Quốc ngữ đầu tiên của các giáo sĩ dòng Tên.
                                                                                                 
           
 

[1] DANIELLO BARTOLI, Dell' Istoria Della Compagnia Di Gesù La Cina,    Terza Parte, Delle Asia, Libro Terzo, Torino 1825, trang 328-329.
[2] ROLAND JACQUES, Các nhà truyền giáo Bồ Đào Nha và thời kỳ đầu của Giáo hội Công giáo Việt Nam, Định Hướng Tùng Thư -2004 , France, Tome I, trang 83-85.
[3] Lm. BÙI ĐỨC SINH, O.P., M.A. Giáo hội Công giáo ở Việt Nam, Canada 2002, in lần thứ hai, Quyển I, trang 100.
[4] - DANIELLO BARTOLI, Dell' Istoria Della Compagnia Di Gesù La Cina, Terza Parte, Delle Asia, Libro Quarto, Torino 1825, trang 61.
    - Thư linh mục Manoel Fernandes gởi cho linh mục Nuno Mascarenhas, ARSI. JAP-SIN 68, trang 11-12. Thư viết tay bằng tiếng Bồ. Linh mục Roland Jacques biên tập đoạn văn trên và dịch sang tiếng Pháp.(Xem ROLAND JACQUES, sđd, chú thích số 56, trang 86-87).
[5] Lm. NGUYỄN HƯNG, Sơ thảo Thư mục Hán Nôm Công giáo Việt Nam, lưu hành nội bộ, 2000, tr. 23.
 

Tác giả bài viết: Nguyễn Thanh Quang
Từ khóa:

chữ quốc ngữ

Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 9 trong 2 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Ý kiến bạn đọc

 
Tìm kiếm chọn lọc