Những ngộ nhận về Tả quân Lê Văn Duyệt: Đạo vua tôi trung thành

Bên cạnh lòng ưu ái thể hiện qua việc vua Minh Mạng ân thưởng bản thân Tả quân Lê Văn Duyệt và cha mẹ, chúng ta còn thấy cung cách xử sự của nhà vua trước một số vấn đề phát sinh tại Gia Định thành trong thời gian ông Duyệt giữ chức vụ tổng trấn.

Cho dù là quan đại thần nhất phẩm triều đình, Tả quân luôn tỏ ra khắt khe, nghiêm cẩn với chính mình. Năm 1825, một viên chức thuộc Tào Binh tại Gia Định là Bùi Phụ Đạo lỡ tay đóng triện ngược trong sổ binh dâng về triều, vua Minh Mạng giao cho đình thần nghị xử, cho dù sơ suất đó không có gì là lớn lao. Được tin này, Tả quân cho rằng đó là lỗi mình không trông nom nên dâng biểu xin nhận tội. Vua Minh Mạng đã miễn trách và ban dụ rằng: “...Duyệt là bậc đại thần ở nơi bờ cõi, phàm trong hạt việc lợi thì làm, việc hại thì bỏ, người có tài thì tiến lên, người không tài thì bãi đi, khiến quan lại được xứng chức, nhân dân được yên nghiệp, như thế thì quan to sợ phép, quan nhỏ giữ liêm, ai là không biết khuyên răn, phép làm cho quan lại trong sạch như thế chẳng là đẹp tốt sao? Điều mà trẫm đòi ở Duyệt là ở đó, mà Duyệt làm được xứng chức cũng là ở đó…” (Đại Nam thực lục, tập 2, NXB Giáo Dục, 2004, trang 464).

Câu chuyện nói lên tính khẳng khái của người làm quan, sẵn sàng nhận trách nhiệm trước sai sót của thuộc cấp mình.
 

Phần mộ Tả quân Lê Văn Duyệt và phu nhân trong khuôn viên Lăng Ông Bà Chiểu QUỲNH TRÂN

Tuy là nhà cai trị tài giỏi và công tâm, nhưng không phải là Tả quân Lê Văn Duyệt không có sai lầm hoặc những việc làm trái ý nhà vua. Tháng 8 âm lịch (ÂL) 1827, người dân Chân Lạp bị đói rất nhiều, ông tự tiện phát chẩn 15 ngàn phương gạo rồi làm sớ tâu lên vua. Nhận được sớ, vua Minh Mạng dụ rằng: “Cứu giúp tai nạn, triều đình cố nhiên là không tiếc của, duy Chân Lạp là nước thuộc phiên, so với dân ta có khác, nếu nước ấy mất mùa đói kém mà phát chẩn thì đợi tâu cũng chưa muộn. Nay tạm cho biên vào sổ tiêu, về sau không được viện làm lệ” (Đại Nam thực lục, tập 2, sđd, trang 663).

Tháng 10 ÂL năm ấy, Lê Văn Duyệt về kinh, vào chầu, nhà vua triệu lên điện và cho ngồi, nhắc thêm chuyện phát chẩn cho người Chân Lạp: “Trước đây Chân Lạp kêu đói, khanh tiện nghi phát chẩn, không phải là việc nhỏ đâu. Quyền nghi thông biến ở khanh thì còn được, chứ người khác thì phải cẩn giữ pháp độ”. Lời nói vừa nghiêm cẩn vừa rộng lượng với bậc công thần! Có lần nhà vua nói riêng với hai quan lại Trần Văn Năng và Tống Phước Lương: “Người ta nói Duyệt tính bướng, nay trẫm xem ra là người trung thuận, cái nghĩa bề trên có sẵn lúc ngày thường…” (Đại Nam thực lục, tập 2, sđd, trang 671).

Tháng 6 ÂL 1828, một sự kiện làm rúng động Gia Định thành. Một viên Tham tri Bộ Hộ là Trần Nhật Vĩnh (ngang với thứ trưởng bộ ngày nay), trong thời gian được phái đến Gia Định thành, được ông Duyệt tin dùng. Không ngờ Vĩnh ỷ thế, làm nhiều điều phi pháp như ăn của đút, cướp vợ người, chiếm đoạt tài sản của người. Dân chúng trong vùng sợ bị trả thù nên không dám tố giác.

Chỉ một tháng sau khi Vĩnh được đưa ra Bắc thành, dân chúng nộp đơn kiện rất nhiều. Tả quân Lê Văn Duyệt thụ lý tất cả các đơn, xin giải Trần Nhật Vĩnh về Gia Định để đối chất, tâu xin vua Minh Mạng phái quan ở kinh về để cùng hội xét. Rồi ông làm tờ tấu nhận tội mình đã tin dùng người làm bậy.
 

Minh Mạng thông bảo, một đồng tiền thời vua Minh Mạng (1820 - 1841) TƯ LIỆU

Biết rõ sự việc, vua Minh Mạng cách chức Trần Nhật Vĩnh, bắt trói giải về kinh đợi xét tội. Với Lê Văn Duyệt, nhà vua dụ rằng: “Trước kia khanh nghe lầm tà thuyết của Trần Nhật Vĩnh, nhiều việc sai bậy, những chương sớ tâu lên có nhiều điều không hợp, trẫm nghĩ công lao ngày trước của khanh mà không trách mắng. Nay khanh đã đến lúc bóng dâu buổi chiều, còn biết hối lỗi trước, đem Trần Nhật Vĩnh nghiêm tham trừng trị và tâu xin nhận tội, tình từ thống thiết, trẫm đã hiểu hết lòng khanh. Có lỗi mà biết đổi, thánh nhân còn tha, nữa là trẫm đối với khanh à! Việc khanh xin nghị xử thì gia ân miễn cho. Vậy ban dụ này ân cần chỉ bảo cho được yên lòng…” (Đại Nam thực lục, tập 2, sđd, trang 745).

Những lời nói chí tình ấy cho thấy cách hành xử của vua Minh Mạng thật ưu ái và rộng lượng với người dưới, mặt khác Tả quân Lê Văn Duyệt cũng rất biết đạo vua tôi. Nếu giữa hai người có những bất đồng trầm trọng thì chỉ với vụ Trần Nhật Vĩnh thôi, nhà vua đã thừa sức xuống tay rồi.

Như vậy, chúng ta thấy rõ trong suốt thời gian Tả quân Lê Văn Duyệt còn tại thế, không hề có những mâu thuẫn hay bất đồng ngấm ngầm nào giữa ông và vua Minh Mạng. Đáng tiếc là sau khi ông mất đi, chỉ vì cơn giận dữ sau sự biến thành Phiên An do con nuôi ông Duyệt là Lê Văn Khôi gây ra mà vua Minh Mạng và cả triều đình nhà Nguyễn đã giận cá chém thớt, trả thù người nằm dưới mộ đã được ba năm rồi. Vụ án Lê Văn Duyệt và Lê Chất, những công thần hàng đầu dựng nên triều Nguyễn, là một vết nhơ khôn rửa sạch của triều Minh Mạng, nó làm mất đi phần nào ý nghĩa của thời kỳ mà nhà vua và quần thần đã làm được nhiều điều ích quốc lợi dân.

Lê Nguyễn
https://thanhnien.vn/nhung-ngo-nhan-ve-ta-quan-le-van-duyet-dao-vua-toi-trung-thanh-post1511157.html


Xem các bài trước:

1. Những ngộ nhận về Tả quân Lê Văn Duyệt: Việc chọn thái tử kế vị vua Gia Long
https://thanhnien.vn/nhung-ngo-nhan-ve-ta-quan-le-van-duyet-viec-chon-thai-tu-ke-vi-vua-gia-long-post1509370.html

2. Những ngộ nhận về Tả quân Lê Văn Duyệt: Vụ án Nguyễn Văn Thuyên
https://thanhnien.vn/nhung-ngo-nhan-ve-ta-quan-le-van-duyet-vu-an-nguyen-van-thuyen-post1509711.html

3. Những ngộ nhận về Tả quân Lê Văn Duyệt: Bí ẩn cái chết Nguyễn Văn Thành
https://thanhnien.vn/nhung-ngo-nhan-ve-ta-quan-le-van-duyet-bi-an-cai-chet-nguyen-van-thanh-post1510213.html

4. Những ngộ nhận về Tả quân Lê Văn Duyệt: Có giết chết cha vợ vua Minh Mạng?
https://thanhnien.vn/nhung-ngo-nhan-ve-ta-quan-le-van-duyet-co-giet-chet-cha-vo-vua-minh-mang-post1510503.html

5. Những ngộ nhận về Tả quân Lê Văn Duyệt: Những ưu ái của bậc quân vương
https://thanhnien.vn/nhung-ngo-nhan-ve-ta-quan-le-van-duyet-nhung-uu-ai-cua-bac-quan-vuong-post1510931.html