Giáo phận Qui Nhơn

Người soạn ra mấy thứ tiếng, và Người đã xuất bản được quyển sách Bổn và quyển tự vị tiếng Việt Nam, tiếng Bồ-đào-nha và tiếng La-tinh là những sách Việt Nam dịch âm theo chữ La-tinh xuất bản trước tiên, nên tên Người cùng lưu truyền với cái công phát minh ra chữ Quốc ngữ.

Xã hội cổ đại Trung Quốc nếu thấy người mặc trang phục kỳ dị, như nam mặc trang phục nữ, nữ mặc trang phục nam, hoặc dùng trang sức, phục sức không phù hợp với thân phận của mình, trang điểm kỳ lạ, những thứ này đều bị coi là “phục yêu” (trang phục, trang sức quái dị). Trong Hán Thư có viết: “Phong tục cuồng loạn ngạo mạn, thay đổi lễ tiết chế độ, đó là trang phục kỳ quái khinh mạn, do đó gọi là phục yêu.”

Gần 400 trăm năm trôi qua, cảng thị lừng danh năm xưa giờ chỉ là những xóm làng bình dị, gò bãi vắng vẻ, nhưng những địa danh còn đó, dấu tích vẫn còn đó. Nếu bạn về Nước Mặn, sẽ có dịp check-in không chỉ những đền chùa, miếu mạo, những luồng vào giờ là những khúc sông vắng, bạn sẽ được đặt chân lên mảnh đất mà từ đó chữ Quốc ngữ ra đời, ngắm hàng sao trăm tuổi có thừa ở Tiểu chủng viện Làng Sông - nơi có 1 trong 3 nhà máy in đầu tiên ở Việt Nam… Có rất nhiều điều chờ bạn ở một nơi từng hiển thị với hình mỏ neo trên hải đồ quốc tế từ thế kỷ XVII.

Mỗi khi qua đây, nhớ đến một bên là đền thờ một vị thần Nho học, một bên là đài kỷ niệm một thày truyền giáo đã có công với chữ Quốc ngữ. Cái công ấy cũng ngang với công của ông Hàn Thuyên về đời nhà Trần mà người ta thường gọi là ông tổ chữ Nôm, dẫu ngàn thu vẫn còn ghi nhớ, vẫn tôn làm những bậc tiền phong cho hai thời kỳ quốc học, là thời kỳ học Nho và thời học Nôm.

Sự sáng tạo ra chữ Quốc ngữ cố nhiên cũng như mọi sự phát minh khác không phải công sức của một người. Nhưng Đức A-lịch-sơn Đắc-lộ có nhiều sách để lại làm di tích cũng như người đã hoàn thành. Vậy kỷ niệm Đức A-lịch-sơn Đắc-lộ tức là kỷ niệm một vị đại biểu cho tất cả mọi người đã có công trong việc đặt ra và sửa chữa chữ Quốc ngữ trước nay.

Kịch bản Tuồng Cha Minh in năm 1881 tại nhà in Tân Định, Sài Gòn, được sáng tác bởi Marie-Antoine Louis Caspar (cố Lộc), một thừa sai người Pháp. Vở kịch viết về thánh tử đạo Phan Văn Minh, cũng là người Việt Nam đầu tiên biên soạn từ điển khi góp sức cùng giáo sĩ Taberd biên soạn hai cuốn Từ điển Việt - La tinh và Từ điển La tinh - Việt xuất bản năm 1838. Qua việc phân tích kĩ thuật xây dựng xung đột và nhân vật của vở kịch, có thể khẳng định đây là vở kịch hiện đại viết bằng chữ quốc ngữ sớm nhất của Việt Nam.