Lược sử Giáo xứ Gia Chiểu

Chủ nhật - 11/08/2019 21:49

1. QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN

Vùng đất thuộc giáo xứ Gia Chiểu đã được các thừa sai Dòng Phanxicô đến loan báo Tin Mừng từ đầu thế kỷ XVIII. Năm 1726, Đức cha Francisco Perez, Đại diện Tông tòa Giáo phận Đàng Trong (1684-1728) đã lập một nhà thờ kính Tổng Lãnh Thiên Thần Micae tại Đồng Hâu.

Năm 1833 khi chiếu chỉ cấm đạo của vua Minh Mạng được ban hành thì thừa sai François Isidore Gagelin Kính đang là Quyền Đại diện của Giáo phận Đàng Trong và đang làm việc tại Bình Định. Trong khi đang ẩn náu tại họ đạo Long Quan, cha thấy nhiều giáo dân bị bắt và bị tra khảo về cha. Vì thương giáo dân, cha đã quyết định ra trình diện với quan tri huyện Bồng Sơn, cha bị giải về kinh và chịu tử đạo ngày 17 tháng 10 năm ấy. Ngày 19 tháng 06 năm 1988, cha được Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II tôn phong lên hàng Hiển thánh. Đó là thánh Phanxicô Gagelin Kính tử đạo của Giáo phận Qui Nhơn.

Trên đường từ Cửa Hàn (Đà Nẵng) đến Gò Thị, Đức cha Stêphanô Cuénot Thể ở nhà ông Nhơn tại Đồng Hâu gần một năm. Trong thời gian ẩn trú tại đây, Đức cha truyền chức linh mục cho cha Nhàn. Trong thống kê tình hình Giáo phận năm 1850, vùng Bồng Sơn Miền Núi có 15 giáo điểm, trong đó Đồng Hâu Đông (Gò Dê) có 350 tín hữu; Đồng Hâu Tây 246 tín hữu.

Năm 1885, hầu hết số tín hữu ở Đồng Hâu và Gò Dê đã bị Văn Thân sát hại, số còn sống sót rất ít: Đồng Hâu 38 người, Gò Dê 17 người. Sau phong trào Văn Thân, từ năm 1889-1900 nhiều gia đình xin gia nhập Kitô giáo, các họ đạo được thành lập trong thời gian này là Gia Chiểu, Linh Chiểu, An Chiểu, Đức Long, An Thoại, An Đông. Lúc bấy giờ Đồng Hâu được chọn làm trú sở của cha phó Đồng Quả.

Năm 1906, các họ đạo mới được thành lập trong vùng Gia Chiểu với khoảng 2.000 giáo dân, trực thuộc địa sở Thác Đá, trong đó Gia Chiểu được chọn làm trú sở của các linh mục. Nhà thờ Gia Chiểu đầu tiên do cha Charles Vallet Ngân, cha sở Thác Đá (1898-1903) và cha Phêrô Phan Nho, cha phó Thác Đá, xây dựng. Tháng 06 năm 1914, vùng Gia Chiểu, Đồng Hâu, Gò Dê được tách khỏi địa sở Thác Đá, nhập lại địa sở Đồng Quả.

Năm 1939, các họ đạo Gia Chiểu, Đồng Hâu, Gò Dê được tách khỏi địa sở Đồng Quả để lập thành địa sở Gia Chiểu. Cha Phêrô Nguyễn Sĩ Tự được bổ nhiệm làm cha sở tiền khởi của Gia Chiểu. Nhà thờ và nhà vuông vừa đủ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt. Năm 1959, nhà thờ Gia Chiểu với mái tranh vách đất đã cũ kỹ, cha Gioan Baotixita Nguyễn Đức Quảng xây dựng lại bằng gạch ngói vững chắc, mang tước hiệu Thánh Gia Thất.

Theo quyết định của Hội đồng Giáo phận họp tại Tòa Giám mục Qui Nhơn ngày 06 tháng 02 năm 1961, địa sở Gia Chiểu được tuyên bố là một trong số 49 giáo xứ chính thức theo giáo luật (Paroecia) trong Giáo phận Qui Nhơn.

Từ năm 1965 - 1975 các huyện phía Bắc tỉnh Bình Định: Hoài Ân, Hoài Nhơn và An Lão, là vùng chiến tranh ác liệt. Các giáo xứ trong vùng như Gia Hựu, Đồng Dài, Đồng Quả, Hội Đức dần dần không còn tên trong bản thống kê của Giáo phận. Riêng giáo xứ Gia Chiểu còn sinh hoạt đến mùa hè năm 1972, nhưng phần đông giáo dân đã di tản, chỉ còn ở lại số nhỏ 297 người. Cuối năm 1972, nhà thờ bị loang lỗ vết đạn bom, giáo dân tản lạc. Từ đây nhà thờ Gia Chiểu trở nên hoang vắng.

Sau ngày 30 tháng 04 năm 1975, hầu hết số giáo dân di cư đã ổn định công ăn việc làm tại vùng đất mới, chỉ có một số ít trở về quê sinh sống với ruộng vườn. Trong chiến tranh, tất cả các cơ sở của giáo xứ trở thành hoang phế; 7 giáo xứ trong vùng chỉ còn lại giáo xứ Đại Bình là trung tâm sinh hoạt phụng vụ của bà con giáo dân.

Ngày 31 tháng 07 năm 2000, Tòa Giám mục Qui Nhơn gửi đơn xin xây dựng nhà thờ tại Gia Chiểu. Sau thời gian hiệp thương, chính quyền địa phương giới thiệu 2 địa điểm trong thị trấn Tăng Bạt Hổ, huyện Hoài Ân. Sau khi khảo sát và tham khảo ý kiến các cha, Đức cha Phêrô Nguyễn Soạn quyết định chọn vị trí khu đất như ngày hôm nay.

Sau khi các thủ tục hành chánh về việc xây dựng các hạng mục tại Gia Chiểu được hoàn thành, ngày 05 tháng 04 năm 2007 Đức cha Phêrô ký văn thư giao cho cha Giuse Võ Tuấn, cha sở Đại Bình, chịu trách nhiệm thi công. Ngày 11 tháng 04 năm 2007, cha Tuấn khởi công xây dựng tường rào khuôn viên khu đất. Ngày 23 tháng 05 năm 2007, khởi công đào móng xây dựng nhà thờ.

Ngày 02 tháng 04 năm 2008, Đức Giám mục Giáo phận bổ nhiệm cha Giuse Nguyễn Đình Bút, một người con lớn lên trong lòng của quê hương Hoài Ân, đến ở biệt lập tại Gia Chiểu. Ngày 22 tháng 09 năm 2009, Đức Giám mục quyết định tái lập giáo xứ Gia Chiểu và bổ nhiệm cha Giuse Nguyễn Đình Bút làm cha quản xứ.

Dù cha Giuse Nguyễn Đình Bút được bổ nhiệm làm quản xứ, tuy nhiên công trình xây dựng vẫn được giao cho cha Giuse Võ Tuấn tiếp tục hoàn thành. Do đó, ngày 06 tháng 12 năm 2010, tại Gia Chiểu, Đức cha Matthêô Nguyễn Văn Khôi, Giám mục phó Giáo phận, chứng kiến cuộc bàn giao nhà thờ vừa mới được xây dựng xong, và các hạng mục khác giữa cha Giuse Võ Tuấn và cha Giuse Nguyễn Đình Bút. Cha Bút tiếp nhận cơ sở vật chất như trên và dần dần hoàn thành những hạng mục khác trong toàn thể công trình chưa được thi công.

Ngày 09 tháng 02 năm 2011 nhằm mồng 7 tết Tân Mão, nhà thờ Gia Chiểu được khánh thành và cung hiến. Sau khi ổn định cơ sở vật chất tại Gia Chiểu, cha Bút vận động để được cấp đất xây dựng một ngôi nhà thờ tại Nghĩa Điền, một giáo họ miền núi, cách xa Gia Chiểu 27 km. Ngày 20 tháng 04 năm 2017, Đức cha Matthêô chủ sự thánh lễ đặt viên đá đầu tiên, khởi công xây dựng nhà thờ Nghĩa Điền.

Kể từ ngày được thành lập năm 1939 và tái thành lập năm 2009, trừ khoảng thời gian chiến tranh và hậu chiến (1965-2009), giáo xứ Gia Chiểu đã được chăm sóc mục vụ bởi 6 cha sở và 3 cha phó. Giáo xứ đã cống hiến cho Giáo Hội một người con ưu tú là linh mục Phanxicô Xaviê Nguyễn Do (1823-1872), quê Đồng Hâu, vị tông đồ tiên phong mở đường truyền giáo lên Tây nguyên. Ngoài ra còn có 12 linh mục triều, 1 linh mục Tu hội Thừa sai Đức tin, 5 nữ tu Dòng Mến Thánh Giá Qui Nhơn.

HIỆN TÌNH GIÁO XỨ Địa giới: Giáo xứ Gia Chiểu ngày nay bao gồm ba giáo xứ ngày xưa: Gia Chiểu, Đồng Quả và Đồng Dài. Địa bàn của giáo xứ bao gồm trọn huyện Hoài Ân, tỉnh Bình Định. Trung tâm sinh hoạt: Nhà thờ Gia Chiểu, đường 19 tháng 4, thôn Gia Chiểu, thị trấn Tăng Bạt Hổ, huyện Hoài Ân, tỉnh Bình Định. Số giáo dân: Giáo xứ Gia Chiểu có 611 gia đình, 2.421 tín hữu, được phân bố trong 14 giáo họ: Gia Chiểu 383, Phú Trị 248, Đồng Quả 173, Phú Hữu 381, Hội Tỉnh 83, Đồng Gí 124, Gò Dê 115, Đồng Hâu 161, Nghĩa Điền Trong 361, Nghĩa Điền Ngoài 164, Truông Ối 83, Đồng Dài 98, Long Quan 6, Lộc Giang 41.

Lm. phó xứ: Phêrô Trần Quốc Cường.
Hội đồng giáo xứ: 63 chức việc.
Ban giáo lý: 13 giáo lý viên.
Ca đoàn: 30 ca viên.
Trợ táng: 12 đội viên.

Hiện nay, Cha Matthêô Nguyễn Ngọc Vũ được bổ nhiệm theo văn thư ngày 07/11/2024 và chính thức nhận nhiệm sở vào chiều cùng ngày, kế nhiệm Cha Giuse Nguyễn Đình Bút.

Lm. quản xứ: Cha Matthêô Nguyễn Ngọc Vũ

Tác giả: BBT lịch sử giáo phận

Tags: lược sử, Giáo xứ Gia Chiểu