Giáo luật

Mục vụ cho người ly dị tái hôn thường rơi vào ngõ cụt bởi câu Kinh Thánh: “Sự gì Thiên Chúa đã phối hợp, loài người không được phân ly” (Mc 10,9). Thế nhưng, theo Giáo luật, chỉ những kết ước hôn nhân “thành sự” (valid) mới bất khả phân ly; còn những kết ước vướng một trong các ngăn trở tiêu hôn (điều 1083-1107) có thể xin thẩm quyền Giáo Hội tra xét và tuyên bố là hôn nhân vô hiệu. Hơn thế, ĐTC Phanxicô - qua Tự sắc “Chúa Giêsu thẩm phán nhân từ” (Mitis Iudex Dominus Iesus) ban hành năm 2015 - đã chỉ thị cho các giáo phận phải đẩy mạnh hơn nữa tiến trình giải gỡ về pháp lý cho các cặp hôn nhân vô hiệu, hầu cho những người phối ngẫu được tham gia trọn vẹn trở lại đời sống bí tích của Giáo hội.

Hiến chế Sacrosanctum Concilium số 59 và điều 840 của Bộ Giáo Luật năm 1983 lưu ý rằng các bí tích được ủy thác để thánh hóa mọi người và xây dựng Thân Thể Đức Kitô để họ có thể thờ phượng Thiên Chúa. Vào ngày 30 tháng 11 năm 1972, Đức Giáo hoàng Phaolô VI đã ban hành một Tông hiến duyệt lại công thức cũng như phê chuẩn các nghi thức phải tuân giữ việc xức dầu và chăm sóc mục vụ cho bệnh nhân. Bản dịch tiếng Anh của nghi thức phụng vụ được xuất bản vào năm 1983 và có tựa đề là Pastoral Care of the Sick: Rites of Anointing and Viaticum. Nó cũng bao gồm các phần liên quan đến việc chăm sóc người bệnh, chăm sóc mục vụ cho người hấp hối và các bài đọc, đáp ca và và các câu trích từ Kinh Thánh.

Những năm gần đây nhiều khoản luật trong bộ giáo luật 1983 đã được canh tân[1], đặc biệt vào ngày 23.05.2021 Đức Giáo Hoàng Phanxicô ban hành tông hiến “Pascite Gregem Dei”, qua đó quyển VI đã được sửa đổi cho phù hợp với hoàn cảnh và có thêm những chế tài xử phạt một số vi phạm hình sự mới. Theo Tông hiến, sự thay đổi quyển VI vừa đem lại những tiêu chí khách quan khi áp dụng hình phạt, vừa nhắc nhở trách nhiệm nơi các mục tử trong việc thực thi bác ái và nghiêm túc giữ gìn kỷ luật tức là xoa dịu các vết thương và tránh các điều xấu nghiêm trọng.

Trong Bộ Giáo Luật 1983, hầu như không nhắc gì về các nghĩa vụ và quyền lợi riêng biệt của cha phó ở giáo xứ. Tuy nhiên trên thực tế, các nghĩa vụ và quyền lợi của cha phó được xác định chi tiết cụ thể theo bốn nguyên tắc sau: Luật phổ quát; Quy chế linh mục của giáo phận; Bổ nhiệm thư của Giám mục; Chỉ dẫn trực tiếp của cha chính xứ (x. đ 545; 548). Ngoài những nghĩa vụ chung của hàng giáo sĩ (x. đ. 273-289), thông thường linh mục phó có bổn phận trợ giúp linh mục chính xứ để lo việc mục vụ chung cho toàn giáo xứ; nghĩa là cùng chia sẻ cả ba thừa tác vụ giảng dạy, thánh hóa và quản trị cộng đoàn. Quyền hạn của linh mục phó trong giáo xứ không phải là quyền “thường xuyên” (ordinary) do chức vụ, nhưng là quyền được cha chính xứ ủy thác (delegated).

Do đó, đang khi vẫn tôn trọng tính liên tục với các đường hướng chung của hệ thống giáo luật, vốn đi theo một truyền thống của Giáo hội được củng cố theo thời gian, bản văn mới đưa vào những sửa đổi khác nhau của pháp luật hiện hành và chế tài xử phạt một số vi phạm hình sự mới, đáp ứng nhu cầu ngày càng rộng lớn hơn nơi các cộng đoàn khác nhau muốn thấy công lý và trật tự được tái lập sau tội phạm.

Sự bắt buộc tuân theo huấn quyền không đơn giản chỉ vì giáo huấn đó được loan báo từ người mục tử có thẩm quyền mà đúng hơn vì đó là sự vâng phục của đức tin. Quyền giáo huấn, tùy theo những cấp độ khác nhau nơi các mục tử cũng với các tín hữu, trong Giáo Hội là để phục vụ Giáo Hội trong việc thủ đắc, giữ gìn, rao truyền kho tàng mạc khải. Bởi vậy, sự bắt buộc tuân theo huấn quyền trước hết ràng buộc những vị mục tử xét vì đó là biểu hiện của sự vâng phục đức tin trong sứ vụ của họ, trong đó quyền giáo huấn «không vượt trên Lời Chúa, nhưng để phục vụ Lời Chúa, chỉ dạy những gì đã được truyền lại, vì thừa lệnh Chúa và với sự trợ giúp của Chúa Thánh Thần, Giáo Hội thành tâm lắng nghe, gìn giữ cách thánh thiện và trung thành trình bày Lời Chúa».